กรมกิจการผู้สูงอายุเผยไทยมีผู้สูงอายุภาวะพึ่งพิงกว่า 4 แสนคน เพิ่มปีละ 4.2 หมื่นคน ขณะที่ผู้ดูแลยังไม่เพียงพอ “กมธ.สธ.วุฒิสภา” เสนอพัฒนา Core Model ปรับระบบบริการและทบทวนกฎหมายสถานดูแล ยกระดับความปลอดภัยและคุ้มครองสิทธิผู้สูงอายุ
เมื่อวันที่ 10 พ.ย. 2569 ที่ ห้องประชุมกรรมาธิการ CA 429 ชั้น 4 อาคารรัฐสภา คณะกรรมาธิการการสาธารณสุข วุฒิสภา ได้ประชุมพิจารณาแนวทางพัฒนาระบบการดูแลผู้สูงอายุ ผู้มีภาวะพึ่งพิง และบุคคลที่จำเป็นต้องได้รับการดูแลเป็นพิเศษ รวมถึงการคุ้มครองสิทธิและความปลอดภัยของผู้เข้ารับบริการในสถานประกอบการดูแลผู้สูงอายุ เป็นต้น
โดยมีเรื่องพิจารณา ดังนี้
– พิจารณาศึกษาการพัฒนาระบบการดูแลผู้สูงอายุ ผู้มีภาวะพึ่งพิง และบุคคลที่จำเป็นต้องได้รับการดูแลเป็นพิเศษ รวมถึงการคุ้มครองสิทธิและความปลอดภัยของผู้เข้ารับบริการจากกรณีปรากฏข่าวศูนย์ดูแลผู้สูงอายุและผู้ป่วยพึ่งพิงแห่งหนึ่งในจังหวัดกาญจนบุรี และการนำผู้ติดยาเสพติด หรือผู้มีความผิดปกติทางจิตเวชเข้ารับการดูแลในสถานประกอบการดูแลผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิงที่มิใช่สถานพยาบาล
ตามที่ในคราวการประชุมคณะกรรมาธิการ ครั้งที่ 29/2569 วันอังคารที่ 27 ตุลาคม 2569 และคราวประชุมคณะกรรมาธิการ ครั้งที่ 30/2569 วันอังคารที่ 3 พฤศจิกายน 2569 คณะกรรมาธิการได้มีการพิจารณาและติดตามกรณีสถานประกอบการดูแลผู้สูงอายุและผู้มีภาวะพึ่งพิงแห่งหนึ่งในจังหวัดกาญจนบุรี เพื่อให้การคุ้มครองสิทธิและการจัดบริการสำหรับผู้สูงอายุเป็นไปอย่างเหมาะสม คณะกรรมาธิการจึงได้เชิญอธิบดีกรมกิจการผู้สูงอายุ อธิบดีกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ และนายกสมาคมการค้าและบริการสุขภาพผู้สูงอายุไทย รวมทั้งเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องเข้าร่วมประชุม โดยมีสาระสำคัญ ดังนี้
การดำเนินการของกรมกิจการผู้สูงอายุพบว่า ประเทศไทยมีผู้สูงอายุที่อยู่ในภาวะพึ่งพิงหรือกลุ่มติดบ้านติดเตียงมากกว่า 400,000 คน และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเฉลี่ยปีละประมาณ 42,000 คน และมีค่าใช้จ่ายในการดูแลจำนวนมาก ซึ่งยังคงมีปัญหาของจำนวนผู้ดูแลไม่เพียงพอและขาดทักษะที่เหมาะสม ข้อจำกัดในการเข้าถึงบริการของผู้สูงอายุในพื้นที่ห่างไกล การเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงานที่ยังไม่มีประสิทธิภาพ ตลอดจนข้อจำกัดด้านงบประมาณ บุคลากร และทรัพยากรในระดับพื้นที่
ซึ่งกรมกิจการผู้สูงอายุได้ดำเนินมาตรการส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุที่เกี่ยวข้อง อาทิ การดูแลผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน การส่งเสริมการดูแลระหว่างวันและการมีส่วนร่วมทางสังคม การจัดบริการสำหรับผู้สูงอายุที่ไม่มีผู้ดูแลหรือประสบปัญหาทางสังคม การดำเนินการยกระดับมาตรฐานการคุ้มครองสิทธิผู้สูงอายุในสถานบริการ และการพัฒนาระบบข้อมูลและการเฝ้าระวังความเสี่ยง ทั้งนี้ เพื่อให้การดูแลผู้สูงอายุเป็นไปอย่างยั่งยืน ควรมุ่งเน้นการพัฒนาระบบดูแลผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน เพิ่มจำนวนผู้ดูแลและอาสาสมัคร ขยายศูนย์ดูแลระหว่างวัน และเชื่อมโยงข้อมูลและระบบส่งต่อระหว่างหน่วยงานด้านสุขภาพและสังคม
กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพมีภารกิจสำคัญในการการส่งเสริม คุ้มครอง และสร้างหลักประกันด้านสิทธิมนุษยชน โดยขับเคลื่อนผ่านแผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ 5 ที่กำหนดให้ผู้สูงอายุเป็นกลุ่มเปราะบางที่ต้องได้รับการคุ้มครองเป็นพิเศษ รวมถึงแผนปฏิบัติการระดับชาติว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน เพื่อสร้างความรับผิดชอบของภาคธุรกิจในการดูแลผู้สูงอายุ ทั้งนี้ การดูแลผู้สูงอายุมีประเด็นที่เกี่ยวข้องกับหลายมิติ ทั้งด้านสวัสดิการสังคม ด้านสุขภาพ และการฟื้นฟูผู้สูงอายุ แต่การดำเนินงานของแต่ละหน่วยงานปัจจุบันยังคงแยกส่วนกัน อย่างไรก็ตาม
กรณีผู้สูงอายุติดเตียงหรือไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้อาจไม่สามารถร้องเรียนหรือปกป้องสิทธิของตนเองได้ จึงมีข้อเสนอแนะให้กำหนดหน่วยงานเจ้าภาพหลักและหน่วยงานร่วมให้ชัดเจน พัฒนากลไกตรวจสอบสถานดูแลอย่างทั่วถึง จัดระบบรับแจ้งเหตุและคุ้มครองผู้ร้องเรียน ตลอดจนมีมาตรการเฝ้าระวังและติดตามผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงอย่างต่อเนื่อง สำหรับกรณีเหตุการณ์ที่จังหวัดกาญจนบุรี กรมได้รับคำร้องขอรับค่าตอบแทนความเสียหายและคำร้องขอคุ้มครองพยาน และอยู่ระหว่างตรวจสอบเอกสารทางการแพทย์ ค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล และข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการข่มขู่คุกคามในสถานประกอบการ เพื่อพิจารณาดำเนินการตามกฎหมายต่อไป
สมาคมการค้าและบริการสุขภาพผู้สูงอายุไทยได้ให้ข้อมูลว่า ปัจจุบันมีสถานประกอบการที่ขึ้นทะเบียนกับกระทรวงสาธารณสุขประมาณ 1,400 แห่ง ส่วนใหญ่เป็นสถานดูแลผู้สูงอายุที่มีบริการพักค้างคืน ขณะที่สถานประกอบการที่ให้บริการดูแลผู้มีปัญหาทางจิตเวชหรือปัญหาการใช้สารเสพติด
มีสัดส่วนไม่ถึงร้อยละ 1 โดยผู้รับบริการในสถานดูแลจำนวนมากเป็นผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงสูง และส่วนใหญ่ต้องได้รับความดูแลและให้ความช่วยเหลืออย่างใกล้ชิดจากบุคลากรทางการแพทย์ แต่เนื่องจากข้อจำกัดจากพระราชบัญญัติสถานประกอบการเพื่อสุขภาพ พ.ศ. 2559 ทำให้สถานประกอบการไม่สามารถดำเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการบริการทางการแพทย์ได้
อีกทั้งกฎหมายที่ใช้กำกับดูแลในปัจจุบันยังไม่สอดคล้องกับลักษณะการให้บริการและระดับความต้องการของผู้สูงอายุอย่างแท้จริง ควรพัฒนากฎหมายหรือกลไกที่อยู่ระหว่างกลาง เพื่อให้สถานดูแลสามารถจัดบริการได้ตามความจำเป็น ภายใต้ขอบเขตวิชาชีพและมาตรฐานความปลอดภัยที่เหมาะสม จึงควรออกแบบระบบการดูแลที่เริ่มจากความต้องการของผู้รับบริการไม่ใช่ยึดกรอบข้อจำกัดทางกฎหมายเป็นหลัก ควรมีระบบสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการดูแลระยะยาวจากภาครัฐ โดยพิจารณาตามระดับความจำเป็นในการดูแล และเพิ่มทางเลือกในการจัดบริการระดับชุมชน
ในการนี้ คณะกรรมาธิการพิจารณาแล้วมีข้อสังเกตต่อสถานการณ์ผู้สูงอายุของประเทศไทยในปัจจุบัน โดยการพัฒนาต้นแบบการดูแลผู้สูงอายุ (Core Model) และการออกแบบกระบวนการจัดระบบบริการใหม่ (Service Redesign) ที่จะนำไปสู่การแก้ไขกฎหมายและระเบียบในการกำหนดมาตรฐาน (Regulation and Standard) เพื่อให้การดูแลผู้สูงอายุในประเทศไทยเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ
ซึ่งมีข้อเสนอแนะในการแก้ไขปัญหาดังกล่าว อาทิ การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุให้สอดคล้องกับความต้องการที่แท้จริง การส่งเสริมระบบการดูแลผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน การบูรณาการระหว่างหน่วยงานและกำหนดหน่วยงานผู้รับผิดชอบหลักในแต่ละภารกิจให้ชัดเจน การทบทวนกฎหมายและมาตรฐานการกำกับดูแลสถานประกอบการ และการยกระดับระบบตรวจสอบและคุ้มครองสิทธิผู้สูงอายุ
ขอบคุณข้อมูลจาก คณะกรรมาธิการการสาธารณสุข วุฒิสภา
แหล่งที่มา : https://www.hfocus.org/content/2026/11/40223
